Krytyka konstruktywna, a krytyka destruktywna – czym się różnią?

Konstruktywna krytyka w miejscu pracy jest zwykle pomocna i pożyteczna. Opiera się zazwyczaj na ważnych faktach i spostrzeżeniach. Ma ona na celu pomóc pracownikowi i firmie w rozwoju i stawaniu się lepszym, silniejszym i bardziej profesjonalnym. Chociaż w wielu wypadkach krytyka – niezależnie od swojego rodzaju – nie zawsze jest dobrze przyjmowana, warto podkreślić, że bardzo często pomaga zobaczyć wiele rzeczy w nowym świetle. Osoba krytykująca powinna wykorzystywać swoją wiedzę i zawodowe doświadczenie w umiejętny i skuteczny sposób. Tylko to jest gwarancją pozytywnego wydźwięku krytyki. Z punktu widzenia osoby, której krytyka dotyka – bardzo ważne jest, aby nauczyć się radzić z nią sobie w pozytywny i korzystny sposób.

Czym jest konstruktywna krytyka?

Konstruktywna krytyka ma na celu wyłącznie dobre intencje. Przykładem konstruktywnej krytyki może być pracodawca lub współpracownik, który proponuje wykorzystanie nowego narzędzia lub innej metody pracy, która zagwarantuje jeszcze lepsze wyniki/zwiększenie efektywności pracy itp. Celem konstruktywnej krytyki nie jest wyszydzanie i wyrządzanie krzywdy, ale rodzaj nauki, którą idealnie można przedstawić na popełnionym przez kogoś błędzie. Ważnym zagadnieniem, które powinien pojąć każdy, kto na co dzień zarządza zespołem jest poznanie narzędzi takich jak np. ocena behawioralna, która może być doskonałym narzędziem do zastosowania w czasie konfliktów w grupie, szczególnie w przypadku wrażliwej komunikacji, takiej jak krytyka. Ocena behawioralna  mierzy nie tylko to, jak emocjonalna jest dana osoba, ale także to w jaki sposób pragnie być odbierana przez innych. Znajomość chociażby cenionej na całym świecie metody Birkmana pomaga każdemu w zwiększeniu samoświadomości zarówno podczas krytykowania, jak i przyjmowania krytyki w miejscu pracy.

Konstruktywna krytyka może mieć aspekty:

  • Edukacyjne
  • Związane z danym problemem / zadaniem
  • Twórcze – pomaga zbudować lub wzmocnić projekt
  • Rozwojowe – ma na celu poprawę działalności firmy i podnosi poziom kwalifikacji pracownika

Co oznacza krytyka destruktywna?

Destruktywna krytyka w miejscu pracy nie wpływa pozytywnie ani na rozwój firmy, ani na poprawę kompetencji pracownika. Destruktywna krytyka, nawet jeśli miała początkowo inny cel, zazwyczaj skutkuje wyrządzaniem krzywdy emocjonalnej osobie krytykowanej. Za destruktywną krytykę można przyjąć umniejszanie, zawstydzanie, a nawet obrażanie. Jest to krytyka, która wywołuje u ludzi lęk przed oceną innych. To właśnie przez destruktywną krytykę, wiele osób uważa wyrażanie opinii na temat czyichś działań lub sposobu pracy w dobrej wierze za coś negatywnego. Przykładem takiego zachowania w miejscu pracy może być publiczna, negatywna ocena czyjegoś pomysłu lub wykonanego zadania bez wskazania innego sposobu na rozwiązanie.

Niszczycielska krytyka sprawia, że:

  • Osoba krytykowana czuje się zagrożona i atakowana
  • Zmniejsza się inwencja twórcza pracowników, maleje motywacja
  • Człowiek zamyka się w sobie, smuci – wydzielają się w nim negatywne emocje
  • Krytykowany pracownik traci chęci do pracy, poddaje się

Istota krytyki werbalnej i niewerbalnej

Poza rozróżnieniem wpływu krytyki konstruktywnej i destruktywnej, warto również zwrócić uwagę na gesty, ton głosu i tzw. mowę ciała, które mają wpływ na ostateczny odbiór oceny kogoś lub czegoś, a także wzmocnienie i osłabienie krytyki. Nawet jeśli wiadomość zostanie dostarczona w sposób konstruktywny, nadal można przekształcić konstruktywną krytykę w destrukcyjną siłę z nadmiernie negatywną reakcją i odwrotnie. Krytyka werbalna to przekaz słowny kierowany w stronę współpracownika – współrozmówcy. Aby krytyka werbalna  odniosła określony wydźwięk powinna być uzupełniona o określoną mimikę twarzy, gesty dłoni i szeroko pojętą mowę ciała. Ktoś kto ma na celu wykorzystanie konstruktywnej krytyki do pobudowania swojego zespołu lub poprawienia projektu lub procesu, nie powinien podnosić tonu głosu, unikać negatywnych „grymasów” twarzy i panować nad gestykulacją (nie uderzać dłońmi w stół, nie ściskać pięści itp.). To wszystko niezwykle ważne aspekty, które mają niebagatelny wpływ na docelowy odbiór krytyki przez rozmówcę/słuchacza. Krytyka niewerbalna może również zasygnalizować drugiej osobie niechęć, brak akceptacji i zadowolenia – bez użycia słów. Czasem objawia się np. ignorowaniem pomysłu współpracownika, odwracaniem się od niego (daje to wyraz braku zainteresowania), przewracaniem oczu i wieloma innymi gestami, które równie skutecznie co destruktywna krytyka werbalna mogą zaburzyć w drugiej osobie chęć i zapał do pracy, a także zmniejszyć jego poczucie wartości.

Krytykowanie nie jest złe. Konstruktywna krytyka wpływa na poprawę pracy, podnosi kompetencje i integruje pracowników. Często wykorzystuje naukę na własnych błędach i doświadczenie współpracowników. Bardzo ważne jest umiejętne krytykowanie, a także właściwe przyjmowanie krytyki. Istotą krytyki jest uważne słuchanie, zadawanie pytań i właściwe wypowiadanie zdań. Nawet w najgorszym przypadku, który obejmuje destruktywną, publiczną krytykę, która ogranicza się do ośmieszenia i jest całkowicie nieprawdziwa, nadal można się z niej uczyć i pracować nad własnym rozwojem! Poprawa relacji międzyludzkich nie jest łatwym zadaniem, ale przy odpowiednim sposobie myślenia każdy może wprowadzić ulepszenia i rozwijać się w tym obszarze. Krytykowanie i odbierania krytyki (zarówno tej destruktywnej jak i konstruktywniej) to ogromna sztuka, której opanowanie wzmacnia cechy personalne wszystkich pracowników, którzy tworzą zespół.